Er ligt een conceptakkoord voor de Brexit, maar de vraag is wat dat waard is. Vijf dagen lang debatteert het Britse Lagerhuis over de deal die premier Theresa May heeft gesloten met de Europese Unie.

De kans is groot dat het parlement niet akkoord gaat tijdens de definitieve stemming op 11 december. Een meerderheid lijkt tegen May’s voorstellen voor de toekomstige relatie met de EU.

Dinsdag leed de Britse premier alvast een eerste nederlaag. Ze verloor een belangrijke stemming, waardoor het Lagerhuis mag zeggen wat de Britse regering moet doen als de Brexit-deal van May wordt afgewezen.

Als May op 11 december verliest, dan wordt het vermoedelijk een zootje. Afhankelijk van hoe zwaar de nederlaag is, kan de premier al dan niet besluiten op te stappen.

Mocht dat het geval zijn, dan volgt een strijd om het leiderschap van de Conservatieve Partij. Mogelijk vraagt het Verenigd Koninkrijk de EU om de Brexit-datum van 29 maart 2019 uit te stellen. Algemene verkiezingen zijn in dit scenario niet uitgesloten. Ook zal de roep om een tweede referendum over de Brexit luider klinken.

Het Noorse model als plan B

Hoog tijd voor een plan B, vinden sommige Britse parlementariërs. Ze kunnen alleen voor of tegen de deal van May stemmen, en de komende dagen kunnen ze nog amendementen indienen. Maar ze vinden dat May slecht heeft onderhandeld en zien liever een totaal andere deal.

Lees meer: Dit zijn de 7 belangrijkste punten van het Brexit-akkoord van May

Lees ook op Business Insider

Enkele parlementariërs, waaronder Nick Boles van de Conservatieven en Stephen Kinnock van Labour, pleiten voor het Noorse model als tijdelijke oplossing na 29 maart 2019, totdat er een nieuw handelsakkoord met de EU is gesloten, of als permanente deal.

Er zou steeds meer steun zijn voor een dergelijk plan. Mogelijk is zelfs een meerderheid van het Lagerhuis voor. Maar wat betekent het Noorse model voor de Britten in de praktijk?

Wat is het Noorse model?

Noorwegen is geen lid van de EU, maar wel van de Europese Economische Ruimte (EER), net als IJsland en Liechtenstein. De EER valt onder de interne markt van de EU, waar vrij verkeer van goederen, diensten, personen en kapitaal geldt.

Dit betekent dat de Britten verfoeide Europese regelgeving moeten blijven accepteren. Dan gaat het om zaken als werkgelegenheid, consumentenbescherming, milieu en mededinging. Noorwegen neemt zo’n driekwart van de EU-regels volledig over.

Belangrijker: vrij verkeer van personen blijft gelden. De behoefte om de eigen grenzen te controleren om immigratie te stoppen was juist een van de drijvende krachten achter de Brexit.

De EU kan ook zelfstandig antidumpingmaatregelen nemen tegen EER-landen, zoals is gebeurd met Noorse zalm in 2006. En de EU kan eisen stellen aan de herkomst van in goederen verwerkte basismaterialen.

Het VK zou als EER-land niets meer te maken hebben met de monetaire unie, het Europese Hof van Justitie en het buitenlandse beleid van de EU. Ook kunnen de Britten eigen importtarieven vaststellen voor de handel met landen buiten de EU.

Grootste nadeel is dat het VK wel EU-regels moet accepteren, maar geen inspraak meer heeft. Zo hebben de Noren geen Europarlementariërs of een eurocommissaris. Ze kunnen hooguit via diplomatieke kanalen wat invloed proberen uit te oefenen op de beslissingen in Brussel.

EER-landen moeten wel meebetalen aan het  EU-budget. Op basis van de Noorse contributie zouden de Britten een besparing van 17 procentpunt kunnen boeken. Ze blijven in dit geval 83 procent bijdragen aan de EU van wat ze nu doen.

De Ierse grenskwestie

Het Noorse model biedt wel een mogelijke oplossing voor de Ierse grenskwestie.

De grens tussen het Britse Noord-Ierland en de Republiek Ierland vormde een gevoelig punt in de onderhandelingen. Een harde grens met controles, wachtrijen en dergelijke ingrijpende veranderingen zou in strijd zijn met het vredesakkoord dat in 1998 op Goede Vrijdag getekend werd.

Dus koos May voor het alternatief: een grens in de Ierse Zee tussen Noord-Ierland en de rest van het VK. Het eiland Groot-Brittannië blijft onderdeel van de douane-unie met de EU en Noord-Ierland krijgt een andere status.

Lees meer: Waarom de grens met Noord-Ierland zo’n probleem is in de Brexit-onderhandelingen

In het Noorse model is die zeegrens mogelijk niet nodig. Het VK, inclusief Noord-Ierland, zou zich in dat geval volledig houden aan de regels voor de Europese interne markt, waardoor de Britten een hoop gedoe voorkomen bij het in- en uitvoeren van producten.

Maar een harde grens op het Ierse eiland is misschien toch nodig. De Noren hebben een bijzondere samenwerking met de EU: niet in de douane-unie, wel in de interne markt. In de praktijk is de grens tussen Noorwegen en buurland Zweden zeker niet onzichtbaar, zoals dat nu het geval is tussen Ierland en Noord-Ierland.

“Er is een groot grijs gebied tussen de douane-unie en de interne markt. Zonder de regels van de interne markt over te nemen, die eisen stellen aan goederen, zullen controles nodig blijven”, aldus een Noorse diplomaat tegen NRC.

Dus komt het Noorse model er?

Dat is nog maar de vraag. De EU heeft altijd aangegeven dat het Noorse model een optie is voor het VK, maar er zijn praktische bezwaren. De Britten zouden dan toe moeten treden tot de Europese Vrijhandelsassociatie (EVA), een samenwerkingsverband tussen Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland.

De EVA staat in principe open voor de Britten, maar dan wel op permanente basis – niet als tijdelijke oplossing na de Brexit. “Wij staan open voor goede samenwerking met Groot-Brittannië”, zei de Noorse premier Solberg in november. “Maar om toe te treden tot een organisatie als je al weet dat je weer vertrekt, dat ligt gevoelig voor ons.”

Zelfs als de Britten tijdelijk onderdeel mogen zijn van de EVA, dan kan het een jaar duren voordat het toetredingsproces is voltooid. Te lang, want op 29 maart 2019 stapt het VK uit de EU.

Een andere optie als het Lagerhuis niet akkoord gaat met de Brexit-deal van May, is om zonder overeenkomst de EU te verlaten, de zogenoemde ‘no deal’-Brexit. Dat is iets waar ‘harde Brexiteers’ wel oren naar hebben. Maar een ‘no deal’-Brexit kan het VK compleet ontregelen.

LEES OOK: ‘Als ik Rutte sms, antwoordt hij sneller dan mijn kinderen’, zegt Paul Rosenmöller